Σέιχ σου: το περιαστικό δάσος της Θεσσαλονίκης

Όταν συνειδητοποίησα ότι 14 χρόνια μετά την πυρκαγιά στο Σέιχ Σου το δάσος είναι και πάλι πράσινο και ζωντανό, σκέφτηκα ή ότι περνάει πολύ γρήγορα ο καιρός ή ότι πρασίνισε πολύ γρήγορα τα δάσος. Και κατέληξα στο συμπέρασμα ότι συνέβησαν και τα δύο. Πώς, όμως, ξαναπρασίνισε το δάσος; Ήταν μια φυσική εξέλιξη ή βοήθησε και ο άνθρωπος;

Ποιο είναι πραγματικά το Σέιχ Σου;

Όλοι οι Θεσσαλονικείς και πολλοί από τους επισκέπτες της πόλης έχουν ακουστά το Σέιχ Σου και έχουν κάνει εκεί έστω και μία βόλτα. Λίγοι, όμως, γνωρίζουν ότι έχει ανακηρυχτεί από το Υπουργείο Πολιτισμό ως Τοπίο Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλους. Όχι άδικα, αφού φιλοξενεί 281 είδη της ελληνικής χλωρίδας. Κυρίαρχα δέντρα είναι δύο είδη πεύκης, η τραχεία πεύκη (Pinus brutia) και η κουκουναριά (Pinus pinea), ο πλάτανος (Platanus orientalis) και λιγότερο συχνά συναντάει κανείς λεύκη και φτελιά. Το πουρνάρι (Quercus coccifera), η λαδανιά (Cistus sp.) και το παλιούρι (Paliurus spina - christi) είναι από τους πιο χαρακτηριστικούς θάμνους που φύονται στο δάσος, όπως και το ποώδες προστατευόμενο εθνικά χελιδονόχορτο (Digitalis lanata).

Στο φυσικό περιβάλλον του περιαστικού δάσους του Σέιχ Σου ζουν θηλαστικά, όπως αλεπούδες, κουνάβια, σκίουροι και σκαντζόχοιροι. Προστατευόμενα πτηνά που βρίσκουν καταφύγιο στο δάσος είναι η κουρούνα, ο κότσυφας, η αετοβαρβακίνα και άλλα πτηνά όπως ο κούκος, το χελιδόνι, η πέρδικα, ο τσαλαπετεινός και η κουκουβάγια. Δε λείπουν ερπετά όπως χελώνες, σαύρες και φίδια, και αμφίβια, όπως οι βάτραχοι.

Έργα και επεμβάσεις για τεχνητή αναδάσωση

Ένα χρόνο αμέσως μετά την πυρκαγιά έγιναν σημαντικές επεμβάσεις από τη Διεύθυνση Αναδασώσεων και το Δασαρχείο Θεσσαλονίκης για να προστατευτεί το έδαφος που φιλοξενούσε το δάσος από τη διάβρωση και η πόλη από πλημμύρες. Τα αντιπλημμυρικά έργα, όπως τοποθέτηση κορμοπλεγμάτων και κορμοδεμάτων, καθώς και η φύτευση περίπου 500.000 φυτών διαφόρων ειδών έδωσαν την πρώτη ελπίδα ότι το δάσος αρχίσει να ξαναζωντανεύει. Την επόμενη χρονιά, σύμφωνα με τη Διεύθυνση Αναδασώσεων, έγιναν περιποιήσεις, δηλαδή βοτάνισμα και σκάλισμα, σε λιγότερα από τα μισά φυτεμένα φυτά και φυτεύτηκαν επιπλέον 32.000 νέα. Ανάμεσα στα δέντρα που φυτεύτηκαν και τις δυο φορές ήταν πεύκη, χαλέπιος και τραχεία, ακακία, δρυς, δύο είδη κέδρου, κουτσουπιά και δύο είδη σφενδάμου. Φυτεύτηκαν θάμνοι, όπως σπάρτο, αγγελική και πικροδάφνη.

Το 2003 αναγνωρίστηκε η ανάγκη να γίνουν ολοκληρωμένες και στοχευμένες επεμβάσεις για τη διαχείριση του δάσους, και έτσι προέκυψε το έργο “Προστασία και Αναβάθμιση του Περιαστικού Δάσους Θεσσαλονίκης (Σέιχ Σου)”. Το έργο περιλαμβάνει 11 παρεμβάσεις που αναλύονται σε 15 υποέργα. Την υλοποίηση των επιμέρους έργων ανέλαβαν η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, ο Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Θεσσαλονίκης και η Ειδική Υπηρεσία Δημοσίων Έργων Θεσσαλονίκης. Το έργο συντονίζει η Διεύθυνση Σχεδιασμού και Ανάπτυξης της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας.

Στόχοι του έργου είναι η αντιπλημμυρική προστασία, η προστασία και περιβαλλοντική αναβάθμιση του δάσους και η ευαισθητοποίηση των πολιτών. Η κ. Χαντζαρίδου, υπεύθυνη του υποέργου για την ευαισθητοποίηση των πολιτών που υλοποιείται από τον Οργανισμό Ρυθμιστικού Θεσσαλονίκης, μας πληροφορεί για τα θετικά αποτελέσματα του έργου ως τώρα.

“Τα αντιπλημμυρικά έργα που έγιναν είχαν σαν αποτέλεσμα τη ρύθμιση της ροής και την αναβάθμιση του Ελαιορέματος. Επίσης, το 2008 κατασκευάστηκαν 102 νέα φράγματα. Γίνεται πλέον εντατική παρακολούθηση του δάσους και έγκαιρη επέμβαση σε περίπτωση πυρκαγιάς, χάρη στα δασοτεχνικά και δασοκομικά έργα που υλοποιήθηκαν σε μεγάλο ποσοστό από το Δασαρχείο Θεσσαλονίκης. Τέτοια έργα είναι η βελτίωση και συντήρηση του δασικού οδικού δικτύου καθώς και καθαρισμοί και κλαδεύσεις για μείωση της καύσιμης ύλης.”

Στο θέμα της περιβαλλοντικής αναβάθμισης έχουν γίνει σπουδαίες ενέργειες. Κατόπιν της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης και μελέτης βιωσιμότητας του έργου που ολοκληρώθηκαν από τον Οργανισμό Ρυθμιστικού Θεσσαλονίκης, έγιναν συμπληρώσεις και βελτίωσης της βλάστησης. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη Διεύθυνση Αναδασώσεων, το 2008 έγιναν 223.600 φυτεύσεις κωνοφόρων και πλατύφυλλων και περιποιητικές εργασίες διάρκειας ενός έτους για τη συντήρησή τους. Παράλληλα, έγιναν επισκευές σε 10 ήδη υπάρχοντες χώρους αναψυχής και κατασκευάστηκαν 4 νέοι.

Τέλος, όσον αφορά τον τομέα της ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης των πολιτών, η κ. Χαντζαρίδου υπεύθυνη αυτού του υποέργου, μας ενημερώνει για τις μέχρι τώρα δράσεις που υλοποιήθηκαν από τον Οργανισμό Ρυθμιστικού Θεσσαλονίκης.
“Δράσαμε κατόπιν εξειδικευμένου σχεδίου που εκπονήθηκε από τον Οργανισμό μας. Δημιουργήθηκε και διανεμήθηκε έντυπο και οπτικοακουστικό υλικό και οι ενέργειες δημοσιοποιήθηκαν σε έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα. Επίσης, οργανώθηκαν εκδηλώσεις, αθλητικοί αγώνες και ενημερωτικές συναντήσεις. Όλες οι δράσεις και το υλικό έχει αναρτηθεί και είναι διαθέσιμο στην ιστοσελίδα του έργου www.seihsou.gr.”

Δε συνέβαλλε μόνο η τεχνητή αναδάσωση

Όλη η παραπάνω ανθρώπινη δραστηριότητα, έβαλε γερές βάσεις ώστε να καταφέρει το δάσος να αναγεννηθεί σε πολύ μεγάλο ποσοστό με φυσικό τρόπο. Υπολογίζεται ότι το σημερινό αποτέλεσμα οφείλεται λιγότερο από 40% στους δασοκομικούς χειρισμούς (φυτεύσεις, αντιπλημμυρικά κτλ), και περισσότερο από 60% στη φυσική αναγέννηση. Άλλωστε, βασική αρχή για να είναι επιτυχημένη μία αναδάσωση είναι να γίνει σε μέρος το οποίο θα μπορούσε να αναγεννηθεί μόνο του με φυσικό τρόπο. Συν τοις άλλοις, μαζικές φυτεύσεις χωρίς επιπλέον έργα και χειρισμούς είναι μάταιο να γίνονται.

Η φυσική αναγέννηση είναι εμφανής σε πολλά σημεία. Περπατώντας μέσα στο δάσος, συναντά κανείς πολλά είδη τα οποία δε φυτεύτηκαν κατά τις διάφορες επεμβάσεις φύτευσης. Πολύ σημαντικό στοιχείο είναι τα νεαρά πεύκα τα οποία έχουν φυτρώσει από μόνα τους. Αυτό συμβαίνει, καθώς με την υψηλή θερμοκρασία της πυρκαγιάς ανοίγουν οι κώνοι των πεύκων και εκσφενδονίζονται προς διάφορες κατευθύνσεις οι σπόροι τους.


Επισκέψου το δάσος! Με προσοχή...

Είναι πολύ όμορφο να κοιτάς πίσω από την πόλη και να βλέπεις πράσινο τοπίο. Ακόμη πιο όμορφο είναι να ζεις το δάσος από κοντά και να απολαμβάνεις τα οφέλη που σου δίνει απλόχερα. Είναι τόσο κοντά στην πόλη, ώστε μπορεί να το επισκεφτεί ο καθένας. Υπάρχει εύκολη πρόσβαση με αυτοκίνητο σε πολλά σημεία, αλλά ας μην ξεχνάμε ότι πρέπει να οδηγάει κανείς προσεκτικά, αργά και χωρίς να διαταράσσει την ησυχία του δάσους. Είναι πάρα πολλοί όσοι το επισκέπτονται για λόγους αναψυχής και άθλησης με ποδήλατο ή με τα πόδια. Το δίκτυο μονοπατιών και δασικών δρόμων οδηγούν τον επισκέπτη σε θέσεις θέας ή αναψυχής. Αποτελεί ιδανικό προορισμό τόσο για οικογένειες ή παρέες, όσο και για να βρει κάποιος προσωπική ηρεμία και ησυχία. Έτσι, τα παιδιά μπορούν σιγά σιγά να μαθαίνουν πώς είναι η ζωή στο δάσος, να αναγνωρίζουν βασικά είδη και να το προστατεύουν. Και αυτό ίσως είναι και το πιο σημαντικό: η προστασία και η αγάπη για αυτό το δώρο που έχουμε στην πόλη μας. Πρόσφατες είναι, άλλωστε, οι δύο εστίες φωτιάς που ξέσπασαν πριν λίγες μέρες στο δάσος. Μία τυχαία μέρα με πολύ αέρα. Μάλλον κάποιοι δεν μπορούν να καταλάβουν ακόμη πόσο πολλοί χρειάζονται και οι ίδιοι το δάσος.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στην παράλλαξη.

Έκανε μια βόλτα στον κήπο η Παπίτσα  

Γερνούν και σαπίζουν τα δάση της Ελλάδας

Στην καταστροφή οδεύουν τα δάση της χώρας μας, λόγω της κακής ή ελλιπούς διαχείρισης, δηλώνουν στη Real planet διακεκριμένοι δασολόγοι. Η δασοπονία δεν αποτελεί προτεραιότητα των αρμοδίων, οι διαχειριστικές μελέτες δεν ανανεώνονται ούτε υλοποιούνται όπου υπάρχουν, τα δάση εγκαταλείπονται ανυλοτόμητα και οι καθαρισμοί περιορίζονται πλέον στην αντιπυρική περίοδο. Τα δασαρχεία παραμένουν με ελλιπές προσωπικό και πενιχρή χρηματοδότηση, ενώ χιλιάδες θέσεις εργασίας έχουν προ πολλού χαθεί. Εν μέσω οικονομικής κρίσης, οι επιστήμονες καλούν τους ιθύνοντες να αναλάβουν τις ευθύνες τους και να αξιοποιήσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο αυτόν τον παραγωγικό πλούτο συμβάλλοντας στην αναζωογόνηση της ελληνικής υπαίθρου. Το δάσος -παραγωγικό και μη- για να παραμείνει ζωντανό πρέπει να ανανεώνεται σταδιακά με οργανωμένες υλοτομίες που διεξάγονται βάσει διαχειριστικών μελετών που αναθεωρούνται κάθε 10 χρόνια. Με οδηγό τη διαχειριστική μελέτη, οι δασολόγοι προσημειώνουν τα δέντρα που πρέπει να κοπούν, τα οποία συνήθως είναι γερασμένα, ξερά ή ώριμα. Τις υλοτομίες, όπως και την εμπορία των ξύλων, εκτελούν εδώ και χρόνια οι δασικοί συνεταιρισμοί. Τα μεν καυσόξυλα που βγαίνουν από αυτή τη διαδικασία προορίζονται για το τζάκι και τη βιομηχανία ξυλείας, τα δε χρήσιμα ξύλα καταλήγουν στα πριστήρια. Οσο για τα υπολείμματα, τα κλαδιά και οι κορυφές με διάμετρο 10 εκατ. και κάτω, δίνονται στους ντόπιους για να καλύψουν τις ατομικές τους ανάγκες.
«Οι υλοτομίες είναι απαραίτητες για τη δασοπονία, για τη σωστή ουσιαστικά διαχείριση του δάσους», εξηγεί ο δασολόγος Ηλίας Αποστολίδης. «Πρόκειται για μια καθόλα οικολογική διαδικασία, η οποία βοηθά στη βελτίωση της ποιότητας του δάσους καθώς και στην προστασία του», συμπληρώνει ο δασολόγος, τέως διευθυντής Δασών Ηλίας Καπράλος.

Καμία διαχείριση

Όλα αυτά σε κανονικές συνθήκες. Καθώς, όπως καταγγέλλουν οι επιστήμονες, η κατάσταση σήμερα διαμορφώνεται εντελώς διαφορετικά. Το βασικό πρόβλημα είναι και πάλι η έλλειψη χρημάτων και ανθρώπινου δυναμικού. Ειδικά στα μη παραγωγικά δάση (αυτά δηλαδή που δεν βγάζουν τεχνική ξυλεία) ουδέποτε ασκούνταν διαχείριση, ενώ στα παραγωγικά, για τους παραπάνω λόγους, οι διαχειριστικές μελέτες είτε δεν ανανεώνονται είτε ανανεώνονται πολύ αργά. Επιπλέον, όπου διατίθενται μελέτες (ή έστω πίνακες υλοτομίας που αναρτούν τα δασαρχεία όταν προκύψει έκτακτη ανάγκη καθαρισμού του δάσους και δεν υπάρχει μελέτη), δεν εφαρμόζονται σωστά: «Λόγω της έλλειψης προσωπικού και άρα φύλαξης, οι δασικοί συνεταιρισμοί δρουν σε αρκετές περιοχές ανεξέλεγκτα κόβοντας δέντρα κατά το δοκούν», επισημαίνει ο δρ Δασολογίας Νίκος Γεωργιάδης, επιστημονικός σύμβουλος του WWF Ελλάς. Δυσκολίες, όμως, προκύπτουν και με την απομάκρυνση των υπολειμμάτων της υλοτομίας που χρησιμοποιούνται κυρίως από τη βιομηχανία παλετών για την κατασκευή πέλετς, ΜDF, μοριοσανίδων κ.λπ. «Ενώ οι μελέτες ορίζουν συγκεκριμένα το ποσοστό οργανικής ύλης που πρέπει να απομακρυνθεί, οι δασικοί συνεταιρισμοί αφήνουν το 100% στο δάσος, καθώς η αξία της στην αγορά δεν ισοσκελίζει το κόστος της απομάκρυνσής της. Αυτή η πρακτική ενέχει τον κίνδυνο πυρκαγιάς και υποβάθμισης του δάσους», συνεχίζει ο Ν. Γεωργιάδης.
«Δεν είναι σίγουρο ότι φέτος θα δοθούν κονδύλια για εργασίες αποκομιδής των υπολειμμάτων των υλοτομιών», αναφέρει και ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας Δασοφυλάκων Γιώργος Παπαδιάς.
Ωστόσο, με την αλλαγή της νομοθεσίας σχετικά με τη χρήση πέλετς για θέρμανση, οι τιμές των υπολειμμάτων στην αγορά αναμένεται να αυξηθούν. Ηδη οι βιομηχανίες ξύλου έχουν δηλώσει το ενδιαφέρον τους και το υπουργείο Περιβάλλοντος επεξεργάζεται σχέδιο καλύτερης εκμετάλλευσής τους από τους δασικούς συνεταιρισμούς.
Καθώς στο μεγαλύτερο ποσοστό τα δάση της Ελλάδας είναι δημόσια (65,5%, 16.440.050 στρέμματα) η ευθύνη για τη σωστή εκμετάλλευσή τους βρίσκεται στα χέρια του αρμόδιου κρατικού φορέα, δηλαδή του υπουργείου Περιβάλλοντος. «Δυστυχώς, το κράτος πλέον δεν διαχειρίζεται τα δάση, δεν δίνει τις απαραίτητες πιστώσεις στα δασαρχεία, με αποτέλεσμα να χάνονται χιλιάδες θέσεις εργασίας στην ύπαιθρο και να σπάει η αλυσίδα που συνέδεε στο παρελθόν τους διαφορετικούς φορείς που ασχολούνταν με τη δασοπονία», τονίζει ο Η. Καπράλος.

Παραγωγικός πλούτος

«Καρκινοβατούν σχεδόν όλα, εκτός από ελάχιστα παραγωγικά δάση στην Πίνδο, τη βόρεια Ελλάδα, τη Μακεδονία και τη Θράκη, όπου έχουν αναλάβει δράση τα τοπικά δασαρχεία», προσθέτει ο Ηλίας Αποστολίδης. «Δεν υπάρχει πια ενδιαφέρον για το δάσος. Παλαιότερα αποτελούσε παραγωγικό πλούτο για τη χώρα, ενώ επιτελούσε και κοινωνικό σκοπό: ο κλάδος απασχολούσε -τουλάχιστον μέχρι τη δεκαετία του ’80- έως 200 με 300 χιλιάδες άτομα».
«Τα δάση ως “επιχείρηση” υπολειτουργούν αυτήν τη στιγμή στην Ελλάδα», υποστηρίζει ο Ν. Γεωργιάδης. «Θα μπορούσαν να παράγουν περισσότερη ξυλεία χωρίς κανένα πρόβλημα. Και αυτό αποτελεί το ζητούμενο πλέον και για τις ιδιωτικές βιομηχανίες επεξεργασίας ξύλου της χώρας».

ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΧΑΪΝΗ

Posted by ecoleft

http://www.real.gr