Του Υμηττού χλωρίδα

Μια φωτογραφία δεν ξέρω αν ισοδυναμεί με χίλιες λέξεις, όπως το θέλουν οι Κινέζοι, όμως τα σημερινά κυκλάμινα στου βράχου τη σχισμάδα (Ρίτσος αυτός, μελοποιημένος από Θεοδωράκη δε· χούντα βαριά τότε), που τα φωτογράφισα με το κινητό νωρίς το πρωί, προτελευταία Κυριακή του Οκτώβρη, στον Υμηττό, πάνω από την Καλοπούλα, μ’ έβαλαν να ψάχνω τη χλωρίδα του Υμηττού σαν ένα είδος γέφυρας με την πανίδα του, για την οποία είχα γράψει, πάλι σε «Τρίτη Ματιά», Ιούνιο του 2013, τότε με αφορμή μια μεγάλη, άκακη δεντρογαλιά που συνάντησα έρπουσα σε μονοπάτι, επίσης άνωθεν Καλοπούλας.

Τον έχω σπουδάσει τον Υμηττό, χρόνια τώρα να τον περπατάω, βρέξει–χιονίσει που λένε. Αλλά όσο και να λες, όσο και να θες, δεν σπουδάζεται αυτό το Τρελοβούνι που σε παλαβώνει με τις εκπλήξεις του· κάθε εποχή με τις δικές της. Μια σταλιά βουνό, 80.000 στρέμματα όλο κι όλο, με δέκα ώρες περπάτημα το φέρνεις γύρα [γνώρισα πρόπερσι έναν περιπατητή του, παλαβούτσικο, που μου είπε ότι περπατούσε στον Υμηττό τριάντα χιλιόμετρα την ημέρα· πρώτη και τελευταία φορά τον είδα, αλλά πρόλαβε και μου ’κανε τη μαγκιά περικοκλάδα] κι έχει πάνω του, και τι δεν έχει, από χλωρίδα και πανίδα μέχρι Ιστορία με μνημεία αρχαία, βυζαντινά και νεότερα, μοναστήρια, σπήλαια, πηγές και θρύλους· απίστευτους θρύλους, ώρες να ’χεις να διηγιέσαι!

Ενδεικτικά, σε μία επί τροχάδην ματιά στον πλούτο της χλωρίδας τού πιο κοντινού στην Αθήνα πνεύμονά της παρατηρούνται [και δεν έχει γίνει ακόμα πλήρης, οργανωμένη καταγραφή· ό,τι κάνουν οι ερασιτέχνες φυσιοδίφες και οι φίλοι του Υμηττού, με εξαίρεση βέβαια τη Φιλοδασική Ένωση Αθηνών που είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο για τον Υμηττό μόνη της!]: Περισσότερα από 600 φυτικά είδη και υποείδη, αριθμός υψηλότατος αναλογικά με την έκταση του βουνού. Από αυτά, 54 είναι ενδημικά της Ελλάδας, 59 προστατεύονται από την ελληνική νομοθεσία, από διεθνείς συμβάσεις, είτε περιλαμβάνονται σε καταλόγους με απειλούμενα είδη. Πιο συστηματική μελέτη είναι βέβαιο ότι θα αυξήσει αυτούς τους αριθμούς.

Η έκπληξη, τουλάχιστον για όσους δεν το γνωρίζουν: τα προστατευόμενα είδη άγριας ορχιδέας στον Υμηττό είναι... 44! Η μεγαλύτερη πυκνότητα στην Ευρώπη, πάντα σε σχέση με την έκταση του βουνού, που οι αρχαίοι το κοσμούσαν με δυο ιδιαίτερου βάρους και σημασίας επίθετα: ευβότανος (πλούσιος σε βότανα) και μελισσόβοτος (μελισσοτόπι, με εκλεκτό μέλι από ευωδιαστό θυμάρι).

Και τα κυκλάμινα; Τα κυκλάμινα είναι πάντα τα κυκλάμινα, στην ώρα τους και με το χρώμα τους, το ανεπανάληπτο. Αυτό που, ποιητική αδεία, το ταιριάζω στα όμορφα κορίτσια, με περπατησιά ελαφιού (εκεί φώλιαζε, κοντά στην Καλοπούλα, το ιερό ελάφι της Αρτέμης, που το τραυμάτισε θανάσιμα ο Κέφαλος και τον εξόρισε η θεά σε κάποιο νησί που μετά το είπαν Κεφαλλονιά!), μαύρο χυτό μαλλί κι άσπρο πρόσωπο σαν κρίνο (Βαμβακάρης αυτός, ποιητής, όπως ο ίδιος αποκαλούσε τον εαυτό του, και συμφωνώ.

Ποιος άλλος από ποιητής θα σμίλευε το: μια φούντωση, μια φλόγα έχω μέσα στην καρδιά, λες και μάγια μου ’χεις κάνει...). Στη μαγεία του τώρα το κυκλάμινο, γιατί είναι και μαγικό (και στη χημεία του, η κυκλαμίνη είναι ουσία τοξική): συμβολίζει τη γονιμότητα, την ευτυχία, ενώ περιέχει και ιδιότητες... λαγνογενείς, που προκαλούν λαγνεία, πλανεύτρες...

Πέτρος Μανταίος

efsyn.gr

Μύρτιλλα και άλλα Βακκίνια: Φύλακες της υγείας μας

Τα βακκίνια είναι μια ομάδα θάμνων της οικογένειας Ερεικίδες (Ericaceae). Στο είδος αυτό υπάρχουν πάρα πολλά είδη (περίπου 200), των οποίων τα φρούτα είναι βρώσιμα.

Οι καρποί τρώγονται ωμοί, ενώ επίσης φτιάχνονται με αυτούς λικέρ, τάρτες, μαρμελάδες αλλά και σάλτσες για κρέας.

Τα τμήματα του φυτού που χρησιμοποιούνται είναι οι καρποί και τα φύλλα.

Οι καρποί τρώγονται ωμοί, ενώ επίσης φτιάχνονται
με αυτούς λικέρ, τάρτες, μαρμελάδες αλλά
και σάλτσες για κρέας

Τα πιο συνηθισμένα στις αγορές της Ελλάδας είναι:

Βακκίνιο το οξύκοκο Blueberry {λατ.Vaccinium Cyanococcus}

Μύρτιλλο, βακκίνιο το Μύρτιλλο Bilberry {λατ. Vaccinium myrtillus L}

Βακκίνιο το οξύκοκκο ή φίγγι Cranberry {λατ. Vaccinium Oxycoccos}

Αρκτοστάφυλλο ή αρκουδοκούμαρο Bearberry {λατ. Arctostaphylos uva ursi}

Στην Ελλάδα απαντώνται αυτοφυή, σε ορεινά μέρη της Μακεδονίας και στον Θεσσαλικό Όλυμπο, τα είδη Μύρτιλλο {λατ. Vaccinium Murtillus L} και Cowberry or Lingonberry {Vaccinium vitis-idaea} που ο Θεόφραστος το ονομάζει «η άμπελος εν Ίδη» (άμπελος της Ιδης).

Πλέον όμως καλλιεργείται και το Blueberry στην Δράμα.

Το Αρκτοστάφυλλο σπάνιο είδος και απαντάται σποραδικά σε μερικά ψηλά όρη της βόρειας Ελλάδας. Έχει χρήσιμα φύλλα στη φαρμακευτική, γιατί περιέχει τις δραστικές ουσίες αρμπουτίνη και φαινυλαρμπουτίνη. Αφέψημα των φύλλων, χρησιμοποιείται αποτελεσματικά για τη θεραπεία παθήσεων των νεφρών και της κύστης.

Στα ελληνικά έχει επικρατήσει η λέξη Μύρτιλλα λίγο πολύ για όλα, που στην πραγματικότητα είναι μόνο όνομα του είδους Billberry (Vaccinium Murtillus L.)

Ευεργετικές ιδιότητες

Πολλές φαρμακολογικές και ευεργετικές δράσεις έχουν καταγραφεί για τα βακκίνια, κυρίως για το μύρτιλλο συμπεριλαμβανομένης της οφθαλμολογικής και αντιφλεγμονώδους δράσης, επούλωσης πληγών, αντιελκωδών και αγγειοπροστατευτικών ιδιοτήτων.

Θεωρούνται ως πηγή αιώνιας νιότης και οι τρέχουσες μελέτες για τα οφέλη τους στρέφονται σε αντιοξειδωτική δραστηριότητα, αντιγήρανση, πρόληψη καρκίνου, καρδιακή και εγκεφαλική λειτουργία, υγεία όρασης και ουροποιητικού συστήματος.

Χρήση στην λαϊκή ιατρική

Στην λαϊκή ιατρική έχει χρησιμοποιηθεί ως αντισηπτικό του ουροποιητικού.

Οι Ελισαβετιανοί φαρμακοποιοί έφτιαχναν από τους καρπούς ένα σιρόπι, το οποίο ονόμαζαν «Ρομπ», για τη θεραπεία της διάρροιας. Θεωρούσαν επίσης τους καρπούς δροσιστικούς και χρήσιμους για να απομακρύνουν τη χολερική διάθεση.

Διατροφική αξία

Τα blueberries είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικές βιταμίνες Α, C, Ε και Β-καροτίνη, σε κάλιο, μαγνήσιο, φωσφόρο και φυτικές ίνες. Αντίθετα, είναι φτωχά σε λίπος, νάτριο και θερμίδες, γεγονός που τα τοποθετεί στην πρώτη βαθμίδα της υγιεινής διατροφής.

Λουίζα

Μύρτιλο: Ο φύλακας της υγείας μας

Το ότι το μύρτιλο είναι εξαιρετική πηγή αντιοξειδωτικών και βιταμινών είναι πλέον γνωστό. Πρόσφατα όμως ειδικοί από τη σχολή Μηχανικών του Πανεπιστημίου Lund της Σουηδίας, ανακάλυψαν ότι οι φυτικές ίνες του φρούτου μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη μιας σειράς εντερικών παθήσεων και φλεγμονών, όπως είναι η ελκώδης κολίτιδα.
Οι ερευνητές θέλησαν να δουν εάν τα διάφορα είδη φυτικών ινών (μύρτιλα, κριθάρι, βρόμη) και καλών βακτηρίων (προβιοτικά του γιαουρτιού) μετριάζουν τον κίνδυνο εκδήλωσης εντερικών νόσων και του καρκίνου του παχέος και του λεπτού εντέρου.
Σύμφωνα, λοιπόν, με την Καμίλα Μπράνινγκ, επικεφαλής της έρευνας, από τον κλάδο Εφαρμοσμένης Διατροφολογίας και Χημικών των Τροφίμων, τα μύρτιλα, επειδή είναι πλούσια σε πολυφαινόλες, έχουν αντιική και αντιοξειδωτική επίδραση. Επιπλέον, στην έρευνα φάνηκε ότι η προστατευτική δράση των μύρτιλων ενισχυόταν εάν καταναλώνονταν μαζί με προβιοτικά, μειώνοντας τη φλεγμονή στο έντερο.
Αν, μάλιστα, λάβουμε υπόψη μας την κοινή πλέον παραδοχή από την επιστημονική κοινότητα ότι η υγεία μας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το τι συμβαίνει στο παχύ έντερο, αντιλαμβανόμαστε την αξία που έχει να το διατηρούμε υγιές…

Οι τρεις πληγές της Μεσογείου

Η χλωρίδα και η πανίδα της Μεσογείου, που είναι από τις πλουσιότερες στον κόσμο είναι ταυτόχρονα από τις πλέον απειλούμενες, σύμφωνα με τα αποτελέσματα έρευνας που δημοσιεύτηκε στο ηλεκτρονικό επιστημονικό περιοδικό «PloS One», που καταδεικνύει ως σημαντικότερες αιτίες τις δραματικές αλλαγές του φυσικού περιβάλλοντος, την υπεραλίευση και την αύξηση των ειδών που διεισδύουν στο οικοσύστημά της, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.

Ο πλούτος της Μεσογείου είναι μεγαλύτερος απ' αυτόν που ξέραμε, αλλά και οι κίνδυνοι περισσότεροι από εκείνους που φανταζόμασταν... (ΕΡΑ/ΑΠΕ)

Ενώ σύμφωνα με προηγούμενες εκτιμήσεις, τα είδη της Μεσογείου υπολογίζονταν ανάμεσα σε 8-12 χιλιάδες, η νέα απογραφή των ειδών της θαλάσσιας ζωής, που περιλαμβάνει μελέτες εκατοντάδων επιστημόνων, καταγράφει πλέον των 17 χιλιάδων ειδών, ενώ μένουν και άλλα να καταγραφούν.
Σύμφωνα με τους μελετητές πρόκειται για μια πλούσια βιοποικιλότητα που εκτίθεται σε ισχυρές απειλές. «Οι συνέπειες της ανθρώπινης δραστηριότητας είναι αναλογικά πιο σημαντικές στη Μεσόγειο, σε σχέση με αυτό που συμβαίνει σε άλλες θάλασσες του κόσμου», αναφέρεται στην έκθεση. Το φαινόμενο αυτό αποδίδεται εν μέρει στην ιστορία της περιοχής που κατοικείται εδώ και χιλιετίες αλλά και στη γεωγραφία της, καθώς πρόκειται για μια θάλασσα σχεδόν κλειστή.
Θαλάσσια θηλαστικά, όπως οι φάλαινες και τα δελφίνια, έχουν ήδη πληρώσει ένα βαρύ τίμημα, ενώ ορισμένα είδη όπως η φώκια μονάχους-μονάχους έχουν σχεδόν εξαφανιστεί.
Η ανάπτυξη των ακτών και η ρύπανση συνιστούν τον πρώτο απειλητικό παράγοντα, καθώς αλλάζουν δραματικά το φυσικό περιβάλλον.
Η υπεραλίευση καταγράφεται ως η δεύτερη σημαντικότερη απειλή, ενώ εκτιμάται πως η κατάσταση θα επιδεινωθεί μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Ταυτόχρονα, η βιοποικιλότητα της Μεσογείου πλήττεται από την παρουσία σημαντικού αριθμού ειδών που έχουν εισβάλει από άλλα οικοσυστήματα.

Προερχόμενα από άλλες θάλασσες, τα είδη αυτά που ανέρχονται σε 600 αποτελούν το 4% του συνόλου των καταγραφέντων ειδών. Η είσοδός τους στη Μεσόγειο κατέστη δυνατή καθώς μεταφέρονται από τα πλοία, με το νερό που χρησιμοποιείται ως έρμα, μέσω της διώρυγας του Σουέζ αλλά και των Στενών του Γιβραλτάρ.
Χαρακτηριστικά, η έκθεση αναφέρεται στη διάδοση της

αμερικανικής μέδουσας (Mnemiopsis leidyi) στην περιοχή από το Ισραήλ μέχρι την Ισπανία, που επηρέασε σημαντικά το οικοσύστημα και τις ζώνες αλιείας.

Επίσης, οι καλλιέργειες στρειδιών έχουν λειτουργήσει ως πύλες εισαγωγής διαφόρων ειδών φυκιών στις παράκτιες ζώνες ενώ υπολογίζεται ότι με την άνοδο της θερμοκρασίας, η Μεσόγειος θα προσελκύσει νέα τροπικά είδη και αντίθετα πληθυσμοί της θα μεταναστεύσουν προς νέες ζώνες, που για την ώρα δεν ευνοούν την παρουσία τους.
Ειδικοί προειδοποιούν ότι η εγκατάσταση εξωγενών ειδών από τις τροπικές περιοχές στη Μεσόγειο θα μπορούσε να οδηγήσει στην απώλεια του ιδιαίτερου χαρακτήρα των μεσογειακών ειδών επιμέρους οικοσυστημάτων και επισημαίνουν πως πρέπει να γίνει εκτεταμένη ανάλυση για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας της Μεσογείου, προκειμένου η θάλασσα αυτή να αποτελέσει υπόδειγμα για τους ωκεανούς του κόσμου.

evia-logos
Ελευθεροτυπία