Τα άγρια φαγώσιμα χόρτα της Ελλάδας

Ποια είναι τα άγρια φαγώσιμα χόρτα της Ελλάδας

Στην Ελληνική ύπαιθρο υπάρχουν πολλά άγρια φαγώσιμα χόρτα. Πολλοί δεν τα γνωρίζουν εκτός από ένα δυο είδη, που ίσως έχουμε ψωνίσει για να φτιάξουν χόρτα ή πίτες. Τα άγρια χόρτα που φυτρώνουν στους αγρούς είναι ιδιαίτερα πλούσια σε βιταμίνη C, φλαβονοειδή, πολυφαινόλες, ω-3 λιπαρά οξέα και σε α-λινολενικό οξύ, συστατικά που συνεισφέρουν σημαντικά στην αντιοξειδωτική ικανότητα του οργανισμού. Θα προσπαθήσω να παρουσιάσω μερικά για την πιο εύκολη αναγνώριση, αξιοποίηση και χρήση τους στη διατροφή μας.

Αγκινάρα άγρια - Cynara cardunculus
Άλλες ονομασίες: Αγριαγκινάρα, αγκιναράκια, χαρακάκια
Οικογένεια:Αστεροειδών-Asteraceae

Πολυετές φυτό που φτάνει πάνω από 1 μέτρο ύψος. Βρίσκεται αυτοφυές σε όλες τις θερμές περιοχές της Ελλάδας, σε ακαλλιέργητα μέρη. Μαζεύονται οι τρυφεροί βλαστοί, τα φύλλα και οι ανθοκεφαλές, την άνοιξη πριν ανθίσουν. Μαγειρεύονται βραστές με άλλα λαχανικά (αλλά πολίτα), αλλά και με κρέας.Οι μικρές ανθοκεφαλές μαγειρεύονται με αυγά ομελέτα και μπορούν να γίνουν και τουρσί.

Αγριοζοχός - Urospermum picroides
Άλλες ονομασίες: Πικρίθρα, Κουφολάχανο
Οικογένεια: Αστεροειδών-Asteraceae

Ετήσιο φυτό που φτάνει τα 20-50 εκατοστά. Το συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους και καλλιεργημένους τόπους. Το σχήμα τους και οι διαστάσεις των φύλων του δεν είναι σχεδόν ποτέ το ίδιο. Τα φύλλα του είναι σκουροπράσινα οδοντωτά και μακριά με παχύ κόκκινο μίσχο και κεντρικό νεύρο. Μαζεύεται από το Φθινόπωρο μέχρι το τέλος της άνοιξης. Η γεύση των φύλλων είναι λίγο πικρή, τρώγονται ωμά σε σαλάτες, μαγειρεύονται μόνα τους βραστά με μπόλικο λεμόνι ή σε συνδυασμό με αρνί ή κατσίκι. Τέλος χρησιμοποιούνται και σε χορτόπιτες.

Αγριοκαρδαμούδα - Capsella bursa-pastoris
Άλλες ονομασίες: Αγριοκάρδαμο, τζουρκάς, ραγιάς
Οικογένεια: Brassicaceae

Ετήσιο ή διετές φυτό (κοινό ζιζάνιο), που φτάνει περίπου μέχρι τα 40 εκατοστά ύψος. Το συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους και καλλιεργημένους τόπους, σε όλη την Ελλάδα. Τα φύλλα τους τρώγονται βραστά με άλλα άγρια φαγώσιμα χόρτα και χρησιμοποιούνται σε σαλάτες μαζί με τα άνθη τους, για πιπεράτη γεύση.

Αντράκλα - Portulaca Oleracia
Άλλες ονομασίες: Γλιστρίδα, σκλιμίτσα, τρέβα, χοιροβότανο
Οικογένεια: Portulacaceae

Ετήσιο φυτό που φτάνει τα 20 εκατοστά. Το συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους και καλλιεργημένους τόπους. Πολλαπλασιάζεται πολύ εύκολα για αυτό θεωρείτε και ζιζάνιο. Τα φύλλα της είναι σκουρωπά πράσινα, σαρκώδεις και παχιά. Λέγεται ότι αν μασήσεις μερικά φρέσκα φύλλα και τα βάλεις κάτω από τη γλώσσα σου ξεδιψάς. Έχει πολύ βιταμίνη C και σίδηρο και μια διατροφική έρευνα στην Κρήτη έδειξε ότι η κατανάλωσή της, όπως και η τσουκνίδα βοηθάει την καρδιά (είναι το φυτό με τα περισσότερα ω3 λιπαρά).
Μαζεύονται οι τρυφερές κορφές τους από την αρχή του καλοκαιριού μέχρι το φθινόπωρο. Τρώγεται ωμή σαλάτα με λαδόξιδο και κρεμμύδια ή προσθέτετ ε στη ντοματοσαλάτα. Γενικά μπορεί να αντικαταστήσει τα μαρούλια σαν πράσινο λαχανικό. Μαγειρεύεται γιαχνί κατσαρόλας.

Ασφόδελος - Αsphodelus aestivus
Άλλες ονομασίες: Σπερδούκλι, ασπέρδουκλας, ασφεντυλιά, ασκέλα
Οικογένεια: Λειλιϊδών-Liliaceae

Ο ασφόδελος είναι πολυετές βολβώδες φυτό που φτάνει συνήθως ένα μέτρο ύψος (μέχρι 1,5). Τα φύλλα του ξεκινούν όλα από τη βάση του φυτού σχηματίζοντας σχήμα V, έχουν γκριζοπράσινο χρώμα και στην κορυφή τους είναι μυτερά.Τα άνθη έχουν χρώμα λευκό με καστανοκόκκινες ραβδώσεις στο κέντρο και σχηματίζονται πολλά μαζί στην κορυφή του κεντρικού στελέχους του φυτού. Οι καρποί είναι στρογγυλές κάψουλες. Ανθίζει από Φεβρουάριο μέχρι Ιούνιο.Οι ρίζες του μοιάζουν σαν δάχτυλο ή καρότο, έχουν χρώμα καφέ και είναι χυμώδεις. Τα φυτά σχηματίζονται από συστάδες λογχωτών φύλλων που μοιάζουν κάπως με τα φύλλα του κρεμμυδιού και φτάνουν μήκος συνήθως τα 50 εκατοστά.

Ο κοινός ασφόδελος συναντάται σε λιβάδια, βοσκότοπους, βραχώδη εδάφη, πεδιάδες, παρυφές των δρόμων, κήπους. Στην Ελλάδα συναντάμε πέντε είδη. Σύμφωνα με το Θεόφραστο οι κόνδυλοι, οι βλαστοί και τα σπέρματα τρώγονται, ο δε Διοσκουρίδης τις αναφέρει τις ρίζες σαν θεραπευτικές. Οι ρίζες του φυτού ξεραίνονται και βράζονται σε νερό, παράγοντας μια κολλώδη ουσία που σε μερικές χώρες ανακατεύεται με δημητριακά ή πατάτες για να φτιαχτεί ασφοδελόψωμο.

Στην Ελλάδα, το 1917 κατά τον αποκλεισμό και έπειτα κατά τη γερμανική κατοχή, πολλές οικογένειες κατάφεραν να επιβιώσουν χρησιμοποιώντας για τροφή τα ριζώματα του ασφόδελου. Κατά καιρούς είχε χρησιμοποιηθεί ως συγκολλητική ουσία, για την παρασκευή αλκοόλ αλλά και ως αλοιφή κατάλληλη για κάθε πληγή. Ένα είδος κόλας παράγεται από τους βολβούς του ασφοδέλου, οι οποίοι πρώτα ξεραίνονται και μετά αλέθονται. Οι τσαγκάρηδες τους κοπάνιζαν μέσα σε γουδί και έφτιαχναν μία πολύ ισχυρή κόλα, το τσιρίχιν,, ιδανική για τα δέρματα. Πρόκειται για ένα σπουδαίο μελισσοκομικό φυτό, γιατί ανθίζει από νωρίς και δίνει τροφή στις μέλισσες.

Μαγειρική πρόταση - Σφουγγάτο με ασφόδελους
Βλίτο–Amaranthus sp.

Άλλες ονομασίες: Βλίστρος, γλίστρος, γλίντρος, βλιταράκι
Οικογένεια: Amaranthacae

Ετήσιο φυτό που φτάνει τα 80 εκατοστά. Το συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους και καλλιεργημένους τόπους. Αποτελεί μεγάλο ζιζάνιο στις καλλιέργειες γιατί πολλαπλασιάζεται πολύ εύκολα και γρήγορα. Ο σπόρος του μπορεί να φυτρώσει και μετά από δέκα χρόνια. Μαζεύονται οι τρυφερές κορφές τους από αρχή καλοκαιριού μέχρι το φθινόπωρο. Πρέπει να το κλαδεύουμε συχνά για να πετάει από τα πλάγια πριν προλάβει να κάνει σπόρους. Τρώγονται βραστά με ξύδι ή λεμόνι και σε συνδυασμό με σκόρδο ή τσιγαριστά με διάφορα άλλα λαχανικά όπως οι κολοκυθοκορφάδες. Φτιάχνεται μέχρι και γιαχνί με πατάτες και χρησιμοποιείτε και για πίτες μαζί με άλλα άγρια φαγώσιμα χόρτα.

Βολβοί - Mouscari comosum
Άλλες ονομασίες: Κουρκουτσέλια, κρεμμυδούλες, σκυλοκρέμμυδα, ασκορδούλακας, σκορδούλακας βροβιός
Οικογένεια: Liliaceae

Πολυετή φυτά που φτάνουν τα 20 εκατοστά. Τα συναντάμε παντού σε χέρσα αλλά και καλλιεργημένα μέρη. Ανθίζουν από Φεβρουαρίου έως Απρίλιο ανάλογα τις περιοχές. Τα βλαστάρια με τα άνθη τους τρώγονται τσιγαριστά σε ομελέτες. Οι βολβοί βράζονται για να ξεπικρίσουν και σερβίρονται με λάδι και ξύδι ή γίνονται καταπληκτικό τουρσί για μεζέ!

Μαγειρική πρόταση - Κουρκουτσέλια μαγειρεμένα
Σίλυβο το μαριανό-Silybum marianum/Cardus marianus

Άλλες ονομασίες: Γαϊδουράγκαθο, κουφάγκαθο, κάρδος, σίλυβο.
Οικογένεια: Σύνθετα (Compositae).
Συγγενή είδη:Cnicus benedictus-αγιάγκαθο

Διετές ακανθώδες φυτό που φθάνει σε ύψος το 1,5 μέτρο. Τα φύλλα του είναι πράσινα με χαρακτηριστικά άσπρα σημάδια σαν φλέβες και τα λουλούδια του έχουν χρώμα βυσσινί.Είναι φυτό ιθαγενές της Μεσογείου και φυτρώνει σε όλη την νότια Ευρώπη. Είναι αυτοφυές, ευδοκιμεί σε χερσότοπους αλλά και σε καλλιεργημένες εκτάσεις. Προτιμά τα ηλιόλουστα μέρη και τα καλά στραγκιζόμενα εδάφη. Πολλαπλασιάζετε εύκολα από μόνο του με τους σπόρους του και αντέχει μέχρι και τους -15 βαθμούς Κελσίου.

H ρίζα και τα φρέσκα νέα φύλλα του τρώγονται ωμά ή μαγειρεμένα αλλά πρέπει πρώτα να αφαιρεθούν οι αιχμηρές άκρες τους, το οποίο είναι αρκετά χρονοβόρο. Τα φύλλα είναι αρκετά παχιά και έχουν ήπια γεύση όταν είναι νέα, αλλά γίνονται πιο πικρά το καλοκαίρι με τη ζέστη. Μαγειρεμένα έχουν γεύση σπανακιού.

Τα κεφάλια του μπορούν να φαγωθούν όπως οι αγκινάρες πριν ανθίσουν, αλλά είναι πολύ πιο μικρά. Οι ξεφλουδισμένοι μίσχοι του τρώγονται ωμοί ή μαγειρεμένοι, είναι εύγευστοι και θρεπτικοί και μπορούν να χρησιμοποιηθούν όπως το σπαράγγι ή το ρεβέντι ή να προστεθούν σε σαλάτες. Τρώγονται καλύτερα την άνοιξη όταν είναι νέοι πριν σκληρύνουν. Οι ψημένοι σπόροι του είναι υποκατάστατο του καφέ.
Διαβάστε και για τις θεραπευτικές του ιδιότητες
 

Ραπανίδα - Raphanus raphanistrum
Άλλες ονομασίες: Άγρια ραπάνια, ραπανίδα, ραπανόβρουβα
Οικογένεια: Brassicaceae

Ετήσια φυτά που φτάνουν τα 60 εκατοστά Τα συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους και καλλιεργημένους τόπους σαν ζιζάνιο. Τα φύλλα τους είναι πράσινα μακριά.Τα τρυφερά φρέσκα φύλλα μαζεύονται από το φθινόπωρο μέχρι την άνοιξη.
Μαγειρεύονται βραστά για σαλάτα και τρώγονται με ξύδι ή λεμόνι, ή γίνονται τσιγαριστά με μυρωδικά.
 

Ζοχός - Sonchus oleraceus
Άλλες ονομασίες: Τσόχος, σφογκός
Οικογένεια: Αστεροειδών - Asteraceae

Ετήσιο φυτό που φτάνει τα 40-80 εκατοστά. Το συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους και καλλιεργημένους τόπους. Τα φύλλα του είναι ανοιχτοπράσινα οδοντωτά και περιέχουν γαλακτώδη χυμό. Μαζεύεται από τις αρχές του φθινοπώρου μέχρι το τέλος της άνοιξης.
Η γεύση τους είναι λίγο γλυκιά και τρώγονται βραστά με μπόλικο λεμόνι και μπαίνουν και σε χορτόπιτες μαζί με άλλα άγρια φαγώσιμα χόρτα και μυρωδικά.

Καλέντουλα - Calendula officinalis
Οικογένεια: Αστεροειδών - Asteraceae

Ετήσιο φυτό που φτάνει τα 50 εκατοστά Τη συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους τόπους. Μαζεύονται τα πέταλα από τα άνθη της, από το χειμώνα έως την άνοιξη που ανθίζει. Χρησιμοποιείτε σε δερματικές παθήσεις και σε φαγητά για να δίνει κίτρινο χρώμα και άρωμα.
 

Καλόγερος - Erodium cicutarium
Άλλες ονομασίες: Περδικονύχι, χτενάκι, βελονιά, πιρουνάκι
Οικογένεια: Geraniaceae

Ετήσιο φυτό που φτάνει τα 60 εκατοστά Το συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους και καλλιεργημένους τόπους. Μαζεύεται τρυφερός τον χειμώνα μέχρι την άνοιξη πριν ανθίσει.Χρησιμοποιείτε κυρίως σε πίτες αλλά και σε ομελέτες με λαχανικά.
 

Κάπαρη - Capparis spinosa
Οικογένεια: Capparaceae

Πολυετές φυτό που φυτρώνει σε όλη την Ελλάδα. Ανθίζει το καλοκαίρι και από αυτή μαζεύονται τα μπουμπούκια της πριν ανθίσουν. Ξεπικρίζονται σε νερό και διατηρούνται σε άλμη ή ξύδι αναλόγως πως τα θέλουμε. Χρησιμοποιείτε σε τουρσιά και σαλάτες.
 

Καρότο άγριο - Daucus carota
Άλλες ονομασίες: Δαυκί, παστινάκα, χαβούζι, σταφυλινάκι
Οικογένεια: Apiaceae

Διετές φυτό που μπορεί να φτάσει το 1 μέτρο ύψος. Φυτρώνει παντού και είναι εξαπλωμένο σε όλη την Ελλάδα. Τα φύλλα και τα βλαστάρια του βράζονται και τρώγονται μόνα τους ή με άλλα άγρια φαγώσιμα χόρτα, όπως και του ήμερου (είναι και αντικαρκινικά). Χρησιμοποιούνται ακόμα σε χορτόπιτες για να δώσουν άρωμα(μυρίζουν περίπου σαν τον μαϊντανό). Τρώγεται και η ρίζα του, αλλά είναι πιο σκληρή και μικρή από του ήρεμου καρότου.
 

Καυκαλήθρα - Tordylium apulum
Άλλες ονομασίες: Μοσχολάχανο, καυκαλίδα, αγριοκουτσουνάδα
Οικογένεια: Apiaceae

Ετήσιο φυτό που φτάνει τα 20 εκατοστά Τη συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους τόπους. Μαζεύονται τα φύλλα και οι τρυφερές κορφές της από το χειμώνα έως την άνοιξη που ανθίζει. Τη χρησιμοποιούμε κυρίως σε πίτες αλλά και σαν μυρωδικό σε φασολάδες και σάλτσες.
 

Λάπαθο - Rumex sp.
Άλλες ονομασίες: Λάπατο, ξυνολάπατο, ξινήθρα, αγριοσέσκλο
Οικογένεια: Polygonaceae

Ετήσια φυτά που φτάνουν τα 50 εκατοστά. Τα συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους τόπους. Έχει γύρω στα 5 είδη πολύ διαδεδομένα στην Ελλάδα.
Τα φύλλα του είναι σκουροπράσινα και έχουν μια ελαφριά ξινή γεύση. Μαζεύεται από τις αρχές του φθινοπώρου μέχρι το τέλος την άνοιξη. Μαγειρεύονται βραστά μόνα τους ή με κρέας και χρησιμοποιούνται για χορτόπιτες.
 

Μάραθος - Foeniculum vulgare
Άλλες ονομασίες: Μάλαθρο, φινόκιο
Οικογένεια: Apiaceae

Πολυετές φυτό που φτάνει τα δύο μέτρα. Το συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους τόπους. Μαζεύονται τα φρέσκα φύλλα από το χειμώνα έως το τέλος της άνοιξης. Το χρησιμοποιούμε σε λαχανόπιτες αλλά και σαν μυρωδικό σε φρέσκιες σαλάτες και σάλτσες.

Μολόχα - Malva sp.
Άλλες ονομασίες: Μουλούχα, αμπελόχα
Οικογένεια: Malvaceae

Ετήσιο φυτό που φτάνει τα 90 εκατοστά. Τη συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους τόπους. Μαζεύονται τα φύλλα και οι τρυφερές κορφές της από το χειμώνα έως την άνοιξη που ανθίζει. Τα φύλλα τρώγονται βραστά με άλλα άγρια φαγώσιμα χόρτα, ή γίνονται ντολμαδάκια.
 

Μπόραγκο - Borago officinalis
Άλλες ονομασίες: Αρμπέτα, πουράντζα
Οικογένεια: Boraginaceae

Ετήσιο φυτό που φτάνει τα 40 εκατοστά. Τα συναντάμε παντού σε ακαλλιέργητους αλλά και καλλιεργημένους τόπους. Φυτρώνει από μόνο του στην νότια Ευρώπη. Μπορεί να καλλιεργηθεί σε όλους τους τύπους εδάφους ακόμα και σε γλάστρες. Ανθίζει από την άνοιξη έως το καλοκαίρι. Τα άνθη και τα φύλλα του τρώγονται σε σαλάτες και δίνουν μια δροσερή γεύση απαλή σαν του αγγουριού. Είναι φαρμακευτικό αλλά και μελισσοκομικό φυτό.
Προφυλάξεις: Τα φύλλα του αλλά όχι τα άνθη του, περιέχουν μικρές ποσότητες αλκαλοειδών που μπορούν να βλάψουν το συκώτι αν φαγωθούν σε μεγάλες ποσότητες. Όσοι έχουν προβλήματα συκωτιού θα πρέπει να το αποφεύγουν.

Μυρώνι (Κτενόχορτο της Αφροδίτης) - Scandix pectin veneris
Άλλες ονομασίες: Σκαντζίκι, κτενόχορτο της Αφροδίτης, μυριαλίδα
Οικογένεια: Apiaceae

Ετήσιο φυτό που φτάνει τα 20 εκατοστά. Το συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους τόπους. Μαζεύονται τα φύλλα από το χειμώνα έως την άνοιξη που ανθίζει. Το χρησιμοποιούμε κυρίως σε πίτες αλλά και σαν μυρωδικό σε φρέσκες σαλάτες και σάλτσες.
 

Ξινήθρα - Oxalys acetosella / Oxalys pes‐caprae (ξινήθρα με διπλά άνθη)
Άλλες ονομασίες: Οξαλίδα
Οικογένεια: Oxalidaceae

Τη ξινήθρα τη συναντάμε παντού, γιατί εξαπλώνεται πολύ εύκολα και μπορεί να γίνει ενοχλητικό ζιζάνιο. Περιέχει καλιούχο οξαλικό άλας και μπορεί να αποβεί δηλητηριώδης αν φαγωθεί σε μεγάλη ποσότητα. Χρησιμοποιείτε σε σούπες, σάλτσες και χορτόπιτες σε μικρές ποσότητες, για να δώσει ξινή γεύση. Χρειάζεται μεγάλη προσοχή να μην επεκταθεί στο χωράφι σας γιατί εξαπλώνεται παντού γρήγορα εξαφανίζοντας τα άλλα φυτά.
 

Οβριές - Tamus communis
Άλλες ονομασίες:Αβρωνιά, ομβριά, βεργιά
Οικογένεια: Dioscoreaceae

Πολυετές αναριχώμενη κλιματίδα που φτάνει τα 4 μέτρα. Τη συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους τόπους και κυρίως κάτω από ακαλλιέργητες ελιές. Μαζεύονται οι τρυφεροί βλαστοί τους, δηλαδή τα νέα βλαστάρια που βγαίνουν από το Μάρτιο μέχρι τον Απρίλιο.
Τα τρυφερά βλαστάρια βράζονται ελαφρώς και τρώγονται με λάδι και ξύδι για ορεκτικό, αλλά γίνονται και τσιγαριστά με κρεμμυδάκι. Το ζουμί τους πίνεται και είναι διουρητικό.
Προσοχή! Δηλητηριώδες φυτό που περιέχει μια ουσία ερεθιστική για την επιδερμίδα.

Παπαρούνα - Papaver rhoeas
Άλλες ονομασίες: Κουτσουνάδα, κοκκινούδα
Οικογένεια: Papaveraceae

Ετήσιο φυτό που φτάνει τα 30-60 εκατοστά. Τη συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους τόπους. Τα φύλλα της είναι ανοιχτοπράσινα. Μαζεύεται ολόκληρη από το χειμώνα έως την άνοιξη πριν ανθίσει.
Τα φύλλα και οι βλαστοί βράζονται και τρώγονται σκέτα ή με άλλα άγρια χόρτα. Τι χρησιμοποιούμε ακόμα σε χορτόπιτες μαζί με άλλα μυρωδικά.
 

Πετρομάρουλο - Lactuca serriola
Άλλες ονομασίες: Αγριομάρουλο
Οικογένεια: Αστεροειδών-Asteraceae

Διετές φυτό που μπορεί να φτάσει το 1 μέτρο. Φυτρώνει παντού σε όλες τις περιοχές της Ελλάδας. Έχει χοντρό κεντρικό βλαστό με αγκάθια. Οι βλαστοί και τα φύλλα του περιέχουν γαλακτώδη χυμό, ο οποίος είναι ηρεμιστικός και φτιάχνει την διάθεση.
Το ώριμο μεγάλο φυτό είναι ελαφρώς τοξικό. Τα τρυφερά φύλλα του όταν είναι ακόμα μικρό, βράζονται και τρώγονται μόνα τους ή με άλλα άγρια φαγώσιμα χόρτα.
 

Ραδίκια άγρια - Cichorium intybus
Άλλες ονομασίες: Πικροράδικο, πικραλίδα
Οικογένεια: Αστεροειδών-Asteraceae

Πολυετή φυτά που φτάνουν ένα μέτρο. Τα συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους τόπους. Μαζεύονται από το φθινόπωρο με τις πρώτες βροχές έως το τέλος της άνοιξης. Βράζονται και τρώγονται με λαδολέμονο ή μαγειρεμένα με κρέας.
 

Ρόκα (Αζούματο) - Eruca sativa
Άλλες ονομασίες: Αζούματο
Οικογένεια: Brassicaceae

Ετήσιο φυτό που φτάνει τα 60-80 εκατοστά. Τη συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους και καλλιεργημένους τόπους. Τα φύλλα της είναι πράσινα και ο μίσχος της μακρύς και λευκός. Μαζεύονται τα φύλλα και οι τρυφερές κορφές της όλες τις εποχές του χρόνου. Ανθίζει από άνοιξη μέχρι και το καλοκαίρι. Τα άνθη της προσελκύουν τις μέλισσες. Κόβουμε συχνά τα φύλλα της για να εμποδίσουμε την ανθοφορία.
Τρώγεται σκέτη σαν ξιδάτη σαλάτα ή με μαρούλι, λάχανο, ντομάτα.
 

Σέσκουλο - Beta vulgaris
Άλλες ονομασίες: Σέσκλο, γλυκορίζι
Οικογένεια: Chenopodiaceae

Πολυετές φυτό που φτάνει μέχρι τα 50-60 εκατοστά. Το συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους και καλλιεργημένους τόπους. Τα φύλλα τους είναι σκουροπράσινα γυαλιστερά και το νεύρο τους λευκό και χοντρό. Καλλιεργείτε και γι αυτό μαζεύεται, άνοιξη και φθινόπωρο. Η γεύση τους είναι γλυκιά και τα τρυφερά φρέσκα φύλλα τους τρώγονται σαλάτα (σαν μαρούλι) μαζί με κρεμμυδάκι ή πράσο, λάδι και ξύδι.
Μαγειρεύονται κοκκινιστά μαζί με μυρωδικά και λαχανικά, μαζί με ρύζι (γίνονται σαν το σπανακόρυζο), και ντολμαδάκια. Φυσικά χρησιμοποιούνται και σε χορτόπιτες μαζί με άλλα άγρια χόρτα και μυρωδικά.
 

Σινάπι - Sinapis alba
Άλλες ονομασίες: Αγριοσινάπια, σινιάβρη, βρούβες, γλυκόβρουβες
Οικογένεια: Brassicaceae

Ετήσιο φυτό που φτάνει τα 80 εκατοστά. Το συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους και καλλιεργημένους τόπους. Τα φύλλα του είναι πράσινα ανοιχτά. Μαζεύονται τα φύλλα το φθινόπωρο έως την άνοιξη.
Τα φρέσκα τρυφερά φύλλα τους τρώγονται βραστά μόνα τους ή με άλλα χόρτα και χρησιμοποιούνται μαζί με άλλα σε χορτόπιτες.
Καλλιεργείται και για τους σπόρους του. Αλεσμένοι χρησιμεύουν στην παρασκευή μουστάρδας.
 

Σκόλυμος - Scolymus hispanicus L.
Άλλες ονομασίες: σκολιάμπρι, σκόλιαντρος, σκόλυμος, ασπράγκαθο
Οικογένεια: Αστεροειδών (Asteraceae)

Διετές ή πολυετές φυτό, που μπορεί να φτάσει το 1 μέτρο ύψος. Έχει βαθιά χοντρή ρίζα και χοντρό κεντρικό βλαστό. Τα φύλλα του είναι οδοντωτά και αγκαθωτά. Ανθίζει το καλοκαίρι και το βρίσκουμε παντού σε όλη την Ελλάδα σε ακαλλιέργητα εδάφη σε χαμηλό υψόμετρο.

Τα νέα τρυφερά φύλλα πριν γίνουν ακανθωτά και οι τρυφεροί βλαστοί του μαζεύονται από το χειμώνα έως την άνοιξη. Το φθινόπωρο μαζεύεται η ρίζα και οι σαρκώδες ράχες των φύλλων του. Τα νέα φύλλα και οι βλαστοί του τρώγονται βραστά μόνα τους ή με άλλα άγρια χόρτα.
Οι ρίζες και οι μίσχοι γίνονται σούπες ή μαγειρεύονται με κρέας. Επίσης μπορούν να βραστούν και να γίνουν τουρσί με ξύδι και λάδι.
 

Σκόρδο άγριο - Allium sativum
Άλλες ονομασίες: Σέσκλο, γλυκορίζι
Οικογένεια: Chenopodiaceae

Πολυετές φυτό που φτάνει τα 60 εκατοστά. Το συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους τόπους. Μαζεύετε ολόκληρο από το χειμώνα έως το τέλος της άνοιξης.
Το χρησιμοποιούμε σε λαχανόπιτες αλλά και σαν μυρωδικό σε φρέσκες σαλάτες και σάλτσες.
 

Σπαράγγια άγρια - Asparagus sp.
Άλλες ονομασίες: Σφαράγια, σπαραγγούδι, φρύγανο, κουτσαγρέλια
Οικογένεια: Liliaceae

Πολυετές φυτά που φτάνουν το ενάμιση μέτρο. Τα συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους τόπους και κυρίως κάτω από ακαλλιέργητες ελιές. Μαζεύονται οι τρυφεροί βλαστοί τους, δηλαδή τα νέα βλαστάρια που βγαίνουν από το Μάρτιο μέχρι τον Απρίλιο.
Τα τρυφερά πρώιμα βλαστάρια τρώγονται και ωμά σαν σαλάτα. Μαγειρεύονται ελαφρώς βρασμένα με λάδι και ξύδι για ορεκτικό και το ζουμί τους πίνεται και είναι διουρητικό. Με τα σπαράγγια γίνονται καταπληκτικές ομελέτες και σάλτσες για μακαρονάδα!
 

Στρύφνος - Solanum nigrum
Άλλες ονομασίες: Στρύχνος, βρομόχορτο, αγριοντοματιά
Οικογένεια: Σολανίδη-Solanaceae

Ετήσιο φυτό που φτάνει τα 60 εκατοστά. Το συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους τόπους. Το φυτό κυρίως στους καρπούς του περιέχει σολανίνη που είναι τοξική, αλλά με το βράσιμο γίνετε ακίνδυνη. Μαζεύονται οι τρυφερές κορφές του όλο το καλοκαίρι.
Το χρησιμοποιούμε κυρίως μαζί με βραστά τσιγαριστά λαχανικά, όπως τα βλίτα, τα φασόλια και τα κολοκυθάκια.
Ταράξακον το φαρμακευτικόν-Taraxacum officinalis

Άλλες ονομασίες: Αγριοράδικο, πικραλίδα, αγριομάρουλο
Οικογένεια: Αστεροειδών-Asteraceae

Πολυετές αυτοφυές φυτό που φυτρώνει σε όλο τον κόσμο και φτάνει τα 25 εκατοστά ύψος. Το συναντάμε σε ακαλλιέργητους τόπους και σε χωράφια σαν ζιζάνιο. Πολλαπλασιάζετε εύκολα από τους σπόρους του την άνοιξη. Τα φύλλα του είναι οδοντωτά, ανόμοια μεταξύ τους και μικρότερα από το κοινό ραδίκι cichorium. Τα άνθη του ξεπετάγονται από μικρούς βλαστούς από τη βάση του φυτού είναι μικρά, οδοντωτά και έχουν χρυσαφένιο χρώμα. Τα αγριοράδικα μαζεύονται από τον χειμώνα μέχρι την άνοιξη και τρώγονται ωμά σε σαλάτες ή βραστά, σκέτα ή με κρέας. Ακόμη τα φύλλα του μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε λαχανόπιτες μαζί με άλλα άγρια χόρτα.

Τέλος το taraxacum είναι ισχυρό διουρητικό και μειώνει την ποσότητα των υγρών μέσα στο σώμα, αλλά αντίθετα με τα άλλα διουρητικά που προκαλούν απώλεια καλίου, τα φύλλα του περιέχουν μεγάλες ποσότητες καλίου που τις παρέχουν στον οργανισμό. Η ρίζα και τα φύλλα του χρησιμοποιούνται για την πρόληψη αλλά και την καταπολέμηση της πέτρας στη χολή.
Τσουκνίδα-Urtica dioica

Άλλες ονομασίες: Αγκινίδα, κνίθα, τσούχνα
Οικογένεια: Urticaceae

Ετήσιο φυτό που μπορεί να φτάσει πάνω από ένα μέτρο. Τη συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους και καλλιεργημένους τόπους. Μαζεύονται τα νέα φρέσκα φύλλα από το φθινόπωρο μέχρι την άνοιξη πριν ανθίσει.
Τα φρέσκα φύλλα της τρώγονται βραστά σαλάτα ή τσιγαριστά με άλλα μυρωδικά. Με τα φύλλα της και άλλα μυρωδικά φτιάχνονται καταπληκτικές τσουκνιδόπιτες!
 

Χηροβότανο - Helminthotheca echioides (L.) Holub(=Picris echioides)
Άλλες ονομασίες: Μυρμηγκοβότανο, χοιρομουρίδα
Οικογένεια: Αστεροειδών-Asteraceae



Ετήσιο ή διετές φυτό που φτάνει τα 30-60 εκατοστά. Το συναντάμε σχεδόν παντού σε ακαλλιέργητους και καλλιεργημένους τόπους. Πολλαπλασιάζεται πολύ εύκολα. Τα φύλλα του είναι σκούρα πράσινα και χνουδωτά, καλυμμένα με τρίχες. Τα κατώτερα φύλλα του είναι οδοντωτά και τα ανώτερα επιφυή. Το επάνω μέρος των φύλλων είναι γεμάτα με λευκές φλύκταινες (φουσκίτσες). Οι χήρες λέγεται, του έχουν μεγαλύτερη αδυναμία, από αυτό και το όνομά του. Τα νεαρά φυτά του μαζεύονται από το φθινόπωρο μέχρι την άνοιξη.
Τρώγονται βραστά σκέτα με λαδολέμονο ή σε συνδυασμό με άλλα φαγώσιμα άγρια χόρτα.

πηγή

Κάστανο, ο υπέρ-καρπός του χειμώνα!

Τα κάστανα, ψητά, ωμά ή βραστά, σε σάλτσες γέμιση ή σούπες, είναι η χαρά του μπον βιβέρ αλλά και του... κρυολογημένου αφού είναι τονωτικά, ενώ κατά γενική ομολογία δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο

Στην Ελλάδα, ο καστανάςείναι από τα πιο παλιά και παραδοσιακά επαγγέλματα. Από ένα μαγκάλι με ζεστά κάστανα σε μια στροφή του παγωμένου δρόμου, όταν τριγυρνάει κανείς έξω τις κρύες νύχτες του χειμώνα.

Μια καστανιά εκεί ψηλά...
Οι καστανιές ευδοκιμούν σε ορεινά μέρη.

Πρόκειται για δέντρο πολύ ανθεκτικό, που συνήθως φτάνει σε μεγάλη ηλικία.

Τα επιμήκη, σε σχήμα λοβού φύλλα του γίνονται κίτρινα το φθινόπωρο, την εποχή που ωριμάζουν τα κάστανα, οπότε πέφτουν από το δέντρο μαζί με το αγκαθωτό εξωτερικό τους κέλυφος. Περιέχουν καστανίνη, τανίνη, εσκουλίνη, σαπωνίνες.

Τα κάστανα περιέχουν υδατάνδρακες, αζωτούχες ουσίες, ίνες και μεταλλικά άλατα (κυρίως κάλιο, μαγνήσιο και ασβέστιο).

Χρησιμότητα
Για αιώνες το κάστανο ήταν βασικό είδος διατροφής όπως είναι σήμερα το στάρι και το καλαμπόκι.

Οι έλληνες, γάλλοι, ισπανοί και ιταλοί χωρικοί πήγαιναν στα χωράφια με την τσέπη γεμάτη κάστανα για να τσιμπολογάνε όσο δούλευαν.

Στα κάστανα βασίζονταν ακόμα και σε εποχές κακής σοδειάς.

Σε τέτοιες περιπτώσεις τα άλεθαν για να τα κάνουν αλεύρι ώστε να φτιάξουν στη συνέχεια ψωμί και, στην καλύτερη περίπτωση, κουλούρια ή σούπα.

Ιδιότητες
Τα φύλλα της καστανιάς, η φλούδα της και ο καρπός της έχουν σημαντικές θεραπευτικές ιδιότητες.

Ρίχνουν τον πυρετό, είναι αποτελεσματικά σε βήχα και κοκίτη, σταματούν τη διάρροια (ωμά ή ψητά), τους πόνους των αιμορροΐδων (τοποθετούνται βρασμένα στο επίμαχο σημείο), ενώ ανακουφίζουν μέχρι και από τον πόνο των παρωνυχίδων.

Είτε ως αφέψημα είτε ως επιθέματα, έχουν αποχρεμπτικές ιδιότητες και είναι πολύτιμα για την αντιμετώπιση των ρευματισμών, την καταπολέμηση του πυρετού και της βαρυστομαχιάς.

Οι κρυφές χάρες του κάστανου

• Ένα κρασοπότηρο με αφέψημα φύλλων καστανιάς πριν από το φαγητό ανοίγει την όρεξη.
• Στο παρελθόν, για την αντιμετώπιση της δυσεντερίας χρησιμοποιούσαν νερό στο οποίο είχαν βράσει φλούδες καστανιάς.
• Το 17ο αιώνα η συνταγή του Culpepper για ένα απλό φάρμακο κατά του βήχα και της αιμόπτυσης είχε ως εξής: ξεραίνετε ξεφλουδισμένα κάστανα και τα κάνετε σκόνη την οποία ανακατεύετε με μέλι.

πηγή
πηγη της πηγής: myworld.gr

Φυτά της ελληνικής γης στην κουζίνα μας

«Σώπασε συ αγάπη μου, μα ο κόσμος δεν εχάθη 

και με τα βότανα τση γης γιατρεύονται τα πάθη»

Κρητική μαντινάδα

«Αν οι άνθρωποι ζούσαν και τρέφονταν σωστά δεν θα υπήρχαν αρρώστιες» 

 Ιπποκράτης

O πατέρας της ιατρικής είχε διαπιστώσει τη σχέση υγείας και διατροφής 2.500 χρόνια πριν.

Ο Ιπποκράτης επίσης ήταν εκείνος που είχεδιδάξει πως η τροφή πρέπει να είναι όχιμόνον υγιεινή, αλλά και ευχάριστη.

«Να προτιμάτε ποτά και φαγητά ευχάριστα, ακόμη και όταν δεν είναι τόσο ποιοτικά. Είναι προτιμότερα από εκείνα που είναι πολύ καλής ποιότητας, αλλά δεν είναι ευχάριστα στη γεύση» 

Σήμερα η ιατρική έχει στρέψει το βλέμμα της στη Μεσόγειο και ιδιαίτερα στην Κρήτη, όπου τα καρδιακά νοσήματα είναι σχεδόν άγνωστα και οι καρκίνοι σε πολύ μικρότερα ποσοστά.

Οι γιατροί και οι διαιτολόγοι πιστεύουν ότι τα βότανα και τα άγρια χόρτα της Μεσογείου είναι «φορτωμένα» με ηλιακή ενέργεια. 

Ο ήλιος της Μεσογείου είναι αυτός που κάνει όλη αυτήν την απίστευτη ποικιλία των βρώσιμων λαχανικών και βοτάνων που είναι απαραίτητα για ένα ισορροπημένο διατροφικό πρότυπο.

Συλλογή
Η συγκομιδή φύλλων και βλασταριών γίνεται στην εποχή της πλήρους ανάπτυξης πριν από την άνθηση και καλό είναι να μαζεύονται το απόγευμα.

Τα ανθισμένα μέρη είναι προτιμότερο να συλλέγονται στην αρχή της ανθοφορίας και καλύτερα το πρωί.

Οι καρποί πρέπει να συλλέγονται σε πλήρη ωρίμανση και το πρωί.

Αποξήρανση

Η αποξήρανση γίνεται σε σκιερό μέρος και είναι καλύτερα να απλώνουμε τα βότανα πάνω σε χαρτί ή δίχτυ για να αερίζονται και να ξεραίνονται ευκολότερα.

Αποθήκευση

Αποθηκεύονται σε γυάλινα ή πήλινα δοχεία σε σκοτεινό μέρος χωρίς υγρασία (μπορούμε να προσθέσουμε στα βάζα και λίγους κόκκους ρύζι).

• Sideritis sp. (Τσάϊ του βουνού)

Τα γνωστότερα είδη είναι:

• Το τσάϊ της Πελοποννήσου (Sideritis clandestina)

• το τσάϊ της Κρήτης ή μαλοτίρας ή καλοκοιμηθιά (Sideritis syriaca)

• το τσάϊ της Εύβοιας (Sideritis euboea)

• το τσάϊ του Παρνασσού ή τσάϊ του Βελουχιού (Sideritis raeseri)

• το τσάϊ του Ολύμπου (Sideritis scardica)

• το βλάχικο τσάϊ (στο Άγιο Όρος και στη Σαμοθράκη) (Sideritis perfoliata ssp. athoa) 

 Όλα τα τσάγια του βουνού κινδυνεύουν να εξαφανιστούν λόγω της υπερκατανάλωσης.

• Sideritis clandestina (τσάϊ της Πελοποννήσου)

Βρίσκεται σε πετρώδεις και βραχώδεις θέσεις, στα βουνά της Πελοποννήσου, σε μεγάλα υψόμετρα (1200-2300 m. ) 

Aνθισμένοι βλαστοί με φύλλα συλλέγονται κατά τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο και αποξηραίνονται στον αέρα και στη σκιά σε ματσάκια.

Χρησιμοποιείται ως αφέψημα και είναι διουρητικό, χωνευτικό και κατά των παθήσεων του κυκλοφορικού συστήματος.

• Sideritis syriaca (Mαλοτίρας, ή καλοκοιμυθιά, τσάϊ της Κρήτης)

Απαντάται στα βουνά της Κρήτης (υψ. 1000-2000 m). 

Συλλέγεται από το Μάϊο μέχρι τον Αύγουστο. 

Είναι ευεργετικό κατά των παθήσεων του κυκλοφορικού συστήματος, κατά των αναπνευστικών προβλημάτων, κατά της δυσπεψίας και για την αντιμετώπιση του κρυολογήματος. 

Ειδικά ζεστό αφέψημα με μέλι και κανέλα είναι το ιδανικό για πονόλαιμους και βήχα.

• Sideritis raeseri ( τσάϊ Βελουχιού, τσάϊ Παρανασσού)

Φύεται σε ορεινές περιοχές από1000 έως 2500 m στη Στερεά Ελλάδα, στην Πίνδο, στην Ήπειρο και στην Καστοριά. 

 Έχει παρόμοια γεύση και χρησιμοποιείται όπως και τα άλλα τσάγια της Ελλάδας.

• Origanum dictammus - Δίκταμο (Έρωντας)

Φυτό της Κρήτης που απαντάται σε απρόσιτους και απότομους ασβεστολιθικούς βράχους. 

Ονομάζεται «έρωντας» γιατί όποιος ήθελε να δείξει στην κοπέλα του πόσο την αγαπά, της προσέφερε δίκταμο θεωρώντας το ένα πολύ μεγάλο τόλμημα. 

Ανθίζει και συλλέγεται από τον Ιούνιο ως και τον Οκτώβριο. Χρησιμοποιείται ευρύτατα ως αφέψημα και για αρωμάτισμα ποτών (κυρίως κρασιού και λικέρ).

Σαν φαρμακευτικό γιατρικό βοτάνι θεωρείται ως ένα από τα πιο σημαντικά επειδή έχει την ιδιότητα να ενεργοποιεί το επούλωμα σε πληγές. 

Χρησιμοποιείται επίσης ως επουλωτικό των εσωτερικών πληγών (έλκη) και είναι ιδανικό για στομαχόπονο και πονόλαιμο.

• Marticaria chamomila (Χαμομήλι) Χαμομήλι

Υπάρχει παντού και ιδιαίτερα σε χέρσους τόπους. Συλλέγεται από τον Απρίλιο έως και τον Ιούνιο, αποξηραίνεται σε σκιά και χρησιμοποιείται για όλο το χρόνο. Χαρακτηρίζεται ως αντιφλεγμονώδες, αντιαλλεργικό, καταπραϋντικό και άριστης ποιότητας αντισηπτικό. 

 Καταναλώνεται συνήθως ζεστό ως αφέψημα, και επιτυγχάνει την τέλεια χαλάρωση και καταπολεμά την αϋπνία .

• Tilia cordata (Φλαμουριά, Τίλια)

Απαντάται σε μικτά δάση καστανιάς, φλαμουριάς σε όλη την Ελλάδα (υψ. 700-1200 μ.) 

Ανθίζει τους μήνες Ιούνιο - Ιούλιο.Νεαρές ταξιανθίες με τα βράκτια φύλλα αποξηραίνονται και διατηρούνται στησκιά. Είναι αρωματικό και φαρμακευτικό.

Το ρόφημα τίλιου θεωρείται ότι κάνει πολύ καλό στο στομάχι, διευρύνει τιςστεφανιαίες αρτηρίες και είναι χρήσιμο στις στεφανιαίες παθήσεις.

Χρησιμοποιείται και ως καταπραϋντικό, ηρεμιστικό και υπνωτικό.

• Salvia fruticosa (Φασκόμηλο) 

Συλλέγεται από τον Απρίλιο μέχρι και τον Οκτώβριο. Συνήθως πίνεται ως αφέψημα. Πιστεύεται επίσης ότι βοηθά στην ενίσχυση της μνήμης και ότι καταπολεμά τη νωθρότητα και την κούραση.

• Λόγω των διεγερτικών του ιδιοτήτων, το φασκόμηλο πιστεύεται ότι θα πρέπει να αποφεύγεται από άτομα υπερτασικά. 
•  Η λατινική ονομασία του «Salvia» το χαρακτηρίζει πλήρως καθώς προέρχεται από τη λατινική λέξη salvare που σημαίνει "σώζω". Χαρακτηριστική είναι η ρήση των Αράβων: «Πώς μπορεί να πεθάνει κανείς, όταν έχει στον κήπο του φασκόμηλο;» 
•  Εκτός από αφέψημα χρησιμοποιείται και στην κουζίνα ως αρτυματικό για να αρωματίζει χοιρινό κρέας, πουλερικά, ψάρια, ζυμαρικά και όσπρια.

• Melissa officinalis (Μελισσόχορτο, μελισσοβότανο, λεμονόχορτο) 

 Χρησιμοποιούνται ανθισμένοι βλαστοί, και φύλλα. Έχει λεμονάτη γεύση. 

•  Ως αφέψημα προσφέρεται συνήθως με μέλι και θεωρείται στομαχικό, χωνευτικό και τονωτικό. Ανοίγει την όρεξη και ενισχύει τη μνήμη. Πιστεύεται ότι έχει ιδιότητες κατά της γήρανσης και ότι θεραπεύει την ανικανότητα. 

• Melissa officinalis

Χρησιμοποιείται στη ζαχαροπλαστική και τηνποτοποιία για την παρασκευή λικέρ.
Αρωματίζει πολλά φαγητά, όπως κρέατα, πουλερικά, σούπες.

• Origanum sp. { O. vulgare. O. onites } (Ρίγανη) 

 Φύεται σε ξηρές πετρώδεις και βραχώδεις περιοχές σε όλη την Ελλάδα έως το υψόμετρο των 1500 μ. 

 Βλαστοί με φύλλα και άνθη συλλέγονται κατά την εποχή της άνθησης (Ιούνιο- Σεπτέμβριο) και ξηραίνονται επιμελώς στη σκιά και στον αέρα. 
 Είναι εξαιρετικό αρτυματικό και φαρμακευτικό φυτό που χρησιμοποιόταν από την αρχαιότητα. 
Το αιθέριο έλαιο της ρίγανης έχει αντιοξειδωτικές ιδιότητες και χρησιμοποιείται στη βιομηχανία τροφίμων ως συντηρητικό, μικροβιοκτόνο. 
 Ανοίγει την όρεξη, βοηθά στη χώνευση. Χρησιμοποιείται ευρέως στη μαγειρική σε πολλά φαγητά. Αρωματίζει ελιές, τουρσιά, σαλάτες.
Η ρίγανη αρωματίζει κυρίως φαγητά φούρνου και σχάρας, καιταιριάζει σε ψάρια, κρέατα, πατάτες, φασόλια, ομελέτες, ζυμαρικά κ.α.

Θεωρείται το έμβλημα της Ελληνικής κουζίνας (χωριάτικη σαλάτα)

• Coridothymus capitatus (Θυμάρι)

Eίναι φρυγανώδης θάμνος που φύεται σε ξηρές πετρώδεις περιοχές σεχαμηλά και μεσαία υψόμετρα σε όλη την Ελλάδα.
Συλλέγεται κατά την εποχή της άνθησης (Μάϊο – Σεπτέμβριο) και ξηραίνεται επιμελώς στον αέρα.
Το εμπορικό όνομα του είναι «ισπανική ρίγανη»
Ήταν γνωστό από την αρχαιότητα (έχει βρεθεί στον τάφο του Τουταγχαμών).
Χρησιμοποιείται ευρέως στη μαγειρική όπως και η ρίγανη σε πολλά φαγητά (κρέας, πουλερικά, σάλτσες, σαλάτες κ.α.).
Ταιριάζει πολύ με ψάρι, καθώς και με μελιτζάνες και πιπεριές φούρνου.

Laurus nobilis (Δάφνη ή Βαγιά)
Αειθαλές δένδρο ή δενδρύλιο αυτοφυές στη Μεσόγειο. Τα φύλλα του συλλέγονται όλο το χρόνο, αλλά είναι προτιμότερα κατά το τέλος του καλοκαιριού. Είναι πολύ χρήσιμο για την δυσπεψία και για την καλή λειτουργία του στομάχου. Οι Βυζαντινοί αρωμάτιζαν το κρασί και το χρησιμοποιούσαν ως κατευναστικό. 
 Έχει τονωτικές ιδιότητες και ανοίγει την όρεξη.

• Laurus nobilis (Δάφνη ή Βαγιά)

Νοστιμίζει πιάτα με ψάρι, μπαίνει στις φακές, στα ρεβύθια και σταφασόλια.Ταιριάζει πολύ στο στιφάδο.

• Rosmarinus officinalis (Δεντρολίβανο, αρισμαρί)

Αειθαλής φρυγανώδης θάμνος αυτοφυής στη Μεσόγειο. Φαρμακευτικό φυτό γνωστό από την αρχαιότητα. Συλλέγεται όλο τον χρόνο, αλλά κυρίως το καλοκαίρι και το φθινόπωρο.
Το δεντρολίβανο χρησιμοποιείται ωςρόφημα κατά των νευρικών πονοκεφάλων, κατά τηςαϋπνίας και είναι ιδανικό για τις ημικρανίες.
Χρησιμοποιείται επίσηςστη μαγειρική σε πολλάφαγητά και για μαρινάρισμα.Είναι το καλύτερο αρωματικό φυτό για το ψητό ψάρι και το συκώτι. 

• Mentha spicata (Δυόσμος)

Τα αρωματικά του φύλλα χρησιμοποιούνται στη μαγειρική (σούπες, σάλτσες) και σε σαλάτες.

Tαιριάζει με κεφτέδες, αρνί,τυρόπιτες, μελιτζάνες, ντομάτες, κολοκύθια, ζυμαρικά, πατάτες κ.α.

Σαν ρόφημα το χρησιμοποιούμε σε περιπτώσεις δυσπεψίας καιδιάρροιας.

Θεωρείται ότι είναι αφροδισιακό.

Ο λαός λέει « με βασιλικό και δυόσμο στόλισε ο Θεός τον κόσμο»

• Ocimum basilicum (Βασιλικός )

Προέρχεται από την Ινδία και την Ινδονησία και ήρθε στην Ευρώπη από τον Μεγαλέξανδρο.
Το ρόφημα του βασιλικού καταπραΰνει τη νεύρωση στομάχου, τις ημικρανίες και βοηθά στη μνήμη.

Βοηθά στην παραγωγή γάλακτος στις θηλάζουσες μητέρες.

Βασιλικός με λάδι σαν σαλάτα είναι κατά της δυσκοιλιότητας. Χρησιμοποιείται για αρωματισμό του ελαιολάδου.

Ταιριάζει πολύ με όποιο φαγητό έχει ντομάτα. Αρωματίζει σούπες, σαλάτες, κρέατα, κυνήγι, θαλασσινά, κεφτέδες κ.α. 

Στην Κρήτη κάνουν ντολμάδες με πλατύφυλλο βασιλικό.

Χρησιμοποιείται επίσης σε τσουρέκια, κομπόστες, χυμούς φρούτων κλπ.

Πασίγνωστη είναι η ιταλική σάλτσα «πέστο» που έχει ως κύριο υλικό τοβασιλικό και ταιριάζει σε μακαρονάδες, πατατοσαλάτες, κρέας, ψάρι κλπ.

• Portulaca oleracea (Γλυστρίδα, αντράκλα)

Πρόκειται για ένα ζιζάνιο που θα το συναντήσουμεσε κήπους, σε άκρες δρόμων, σε καλλιεργούμενα χωράφια κλπ. σε όλητην Ελλάδα.

Τα φύλλα και οι τρυφεροί βλαστοί συλλέγονται από τον Ιούνιο έως τον Οκτώβριο.

Είναι φυτό μαλακτικό για το στομάχι και τα έντερα.

Η βιολογική σημασία της γλυστρίδας είναι μεγάλη γιατί εκτός από πολλές βιταμίνες, περιέχει και το περίφημο οξύ ω3 που κατεβάζει τη χοληστερίνη.

Έχει υπόξινη γεύση και χρησιμοποιείται συνήθως ωμό σε σαλάτες ή μαγειρεμένο με σπανάκι. Γίνεται επίσης τουρσί.

Ακόμη και σήμερα στην Κρήτη φτιάχνουν γλυστρίδα με γιαούρτι που είναι μία πολύ δροσιστική σαλάτα γνωστή από την Αίγυπτο του 16ου αιώνα.

• Capparis spinosa L. (Κάπαρη)

Το μεσογειακό αυτό φυτό απαντάταισε πετρώδεις βιοτόπους, βραχώδεις γκρεμούς, τοίχους και παραθαλάσσιους βράχους.

Τα τρυφερά μπουμπούκια, τα άνθη και οι τρυφεροί βλαστοί συλλέγονται το καλοκαίρι και διατηρούνται σε άλμη και ξύδι (τουρσί).

Το φυτό ήταν γνωστό από την αρχαιότητα (η Φρύνη πριν γίνει εταίρα μάζευε και πωλούσε κάπαρη). Χρησιμοποιόταν ως ορεκτικό, διουρητικό και καταπραϋντικό. 

Χρησιμοποιείται σε σαλάτες, αλλά και στη μαγειρική ως άρτυμα σε σάλτσες για ζυμαρικά, ψάρια, κρέατα και όσπρια.

• Crithmum maritimum (Κρίταμο, αλμύρα)

Είναι ένα πολυετές παχύφυτο πουφύεται σε βραχώδεις ακτές της Μεσογείου.

Τα φύλλα και οι νεαροί βλαστοί συλλέγονται και διατηρούνται σε άλμη. 

Χρησιμοποιούνται ωμά σε σαλάτες ή μαγειρεμένα και θυμίζουν αόριστα το μάραθο ή το σέλινο, αλλά είναι πικρότερα και υφάλμυρα.

Το κρίταμο θεωρείται ως ένα καλόδιουρητικό και έχει δυνατότητες για τη θεραπεία της παχυσαρκίας. Έχει μια υψηλή περιεκτικότητα σε βιταμίνη C .

Η χρήση του ενεργεί ως χωνευτικό.

• Foeniculum vulgare (Μάραθο, μάλαθρο)

Φύεται στις άκρες των δρόμων, σε ξηρές περιοχές σε όλη την Ελλάδα.

Είναι από τα βότανα που χρησιμοποιήθηκαν από την αρχαιότητα από Έλληνες, Αιγύπτιους και άλλους μεσογειακούς λαούς.

Χρησιμοποιείται ευρύτατα στη μαγειρική και ταιριάζει πολύ με θαλασσινά, ψάρια, σαλιγκάρια, κρέατα, σούπες τυροσαλάτες, τυρόπιτες, χορτόπιτες, ζυμαρικά,ρύζι, όσπρια κ.α. (μαραθόπιτες, μαραθοτηγανήτες).

Επίσης αρωματίζει λάδι, ελιές, τουρσιά, σαλάτες και τοματοπελτέ. Είναι ορεκτικό, χωνευτικό, διουρητικό, και τονωτικό.

Το «φινόκιο» ή μάραθο της Φλωρεντίας καλλιεργείται κυρίως για τη ρίζα του που χρησιμοποιείται μαγειρευμένο ή ωμό σε σαλάτες

Οι μαραθόσποροι αρωματίζουν ευχάριστα το ψωμί και κουλουράκια ή παξιμάδια.

• Τordyllium apulum (Καυκαλήθρα ή καυκαλίδα)

Είναι ένα λαχανικό με ιδιαίτερα ωραίο άρωμα που φύεται σε όλη τη Μεσόγειο, σε καλλιεργούμενους αγρούς ή σε άκρες μονοπατιών.

Συλλέγεται το χειμώνα και την άνοιξη πριν την άνθηση.

Είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα λαχανικά που χρησιμοποιείται σε πίτες, κα ιχορτόσουπες. 

Επίσης μαγειρεύεται με κρέας, και δίνει ιδιαίτερο άρωμα στη φασολάδα.

Θεωρείται ως ένα αφροδισιακό λαχανικό.

• Urtica urens ( Τσουκνίδα) 

Είναι ένα κοινότατο και παραμελημένο φυτό που απαντάται παντού, σε υγρές τοποθεσίες, σε κατοικημένες περιοχές και σε άκρες δρόμων σε χέρσα αζωτούχα εδάφη σε όλη τη χώρα. 

Τρυφεροί βλαστοί συλλέγονται Ιανουάριο – Μάϊο (με γάντι) 

Αποτελεί πολύτιμη πηγή μετάλλων 

Χρησιμοποιείται για πίτες και σούπες. 

Είναι ονομαστές οι τσουκνιδόπιτες της Ηπείρου και Θεσσαλίας και το τσουκνιδοπίλαφο της Μακεδονίας. 

Μπορεί να μαγειρευτεί σαν το σπανάκι (σπανακόριζο με τσουνίδα) Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ωμή σε σάλτσα πέστο.

Ο Ησίοδος έλεγε «να φάς τσουκνίδα για να προστατευτείς από όλες τιςασθένειες του έτους».

• Eruca sativa (ρόκα)

Όλα τα είδη της ρόκας έχουν μια ευδιάκριτη, πικάντικη γεύση και χρησιμοποιούνται ευρέως σαν σαλατικό. 

Μπορούν να μπουν σε σούπες μαζί με άλλα χορταρικά ή και να γίνουν σάλτσα πέστο.

Η πιο χαρακτηριστική χρήση της ρόκας είναι ως πικάντικη αρωματική ουσία για τις σαλάτες με όλα τα είδη

μαρουλιού. 

Όταν καταναλώνεται σε μεγάλη ποσότητα είναι ισχυρό αφροδισιακό.

• Cichorium intybus (Ραδίκι, πικραλίδα, πικρομάρουλο, πικροράδικο)

Φύεται σε ακαλλιέργητεςπεριοχές και άκρεςδρόμων μέχρι 1500 m.

Χρησιμοποιούνται οι ρόδακες των φύλλων του καθώς και η ρίζα.

Κάνει καλό σε διαβητικούς και σε άτομα με πάθηση στο συκώτι, χολολιθίαση και χολοκυστίτιδα.

Χρησιμοποιείται σε πολλά φαγητά και πίττες.

Σε μερικά μέρη τηςΕυρώπης, από τη ρίζα του φυτού φτιάχνουν ένα υποκατάστατο του καφέ(chicor). 

• Cichorium intybus Taraxacum sp. (Ραδίκι, άγριο ραδίκι, πικραλίδα)

Απαντάται σε άκρες δρόμων, σε ξηρές περιοχές σε όλη την Ελλάδα και συλλέγεται Νοέμβριο – Μάϊο.

Θεωρείται σπουδαία πηγή καλίου, είναι άριστο διουρητικό και αποτιξινωτικό και περιέχει βιταμίνες Ακαι C.

Χρησιμοποιείται κυρίως σεπεριπτώσεις χολολιθιάσεων καινεφρολιθιάσεων.

Είναι εξαιρετικό σαλατικό, αλλά γίνεται επίσης βραστό, γιαχνί, αυγολέμονο με κρέας ή ψάρι.

Η ελαφριά πικράδα του μειώνεται αν πρώτα ζεματιστεί και πεταχτεί το πρώτο νερό.

Τα άνθη μπορούν να γίνουν ομελέτα ή τηγανήτες

• Cornus mas (Κρανιά)

Οι καρποί τρώγονται νωποί ή ξηροί. 

Είναι χυμώδεις, με μια συμπαθητική όξινη γεύση, ενώ οι πλήρως ώριμοι καρποί έχουν μια γεύση που μοιάζειμε δαμάσκηνο. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν μαζίμε άλλα φρούτα για την κατασκευή μαρμελάδας.

Επίσης χρησιμοποιούνται για την παρασκευή ενός εξαιρετικού λικέρ.

Ένας άλλος τρόπος που μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα κράνα είναι να κρατηθούν στην άλμη και χρησιμοποιηθούν όπως οι ελιές.

Τα σπέρματα της κρανιάςανακατεμένα σε μια σκόνη χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο του καφέ.

• Myrtus communis (Μυρτιά)

Πολύκλαδος θάμνος ή δενδρύλιο, που απαντάται σε υγρές περιοχές της Μεσογείου και χαρακτηρίζεται από το ιδιαίτερο άρωμά του (αιθέρια έλαια). 

Ιερό φυτό της αρχαιότητας που συνδέθηκε με πολλές θεότητες και ιδιαίτερα με την Αφροδίτη.

Φύλλα και καρποί του συλλέγονται κατά το φθινόπωρο και το χειμώνα όταν ωριμάσουν.

Tα μύρτα τρώγονται ωμά, αλλά χρησιμοποιούνται και για την παρασκευή εξαιρετικής μαρμελάδας.

Με τα φύλλα της μυρτιάςή και με τους καρπούς αρωματίζονται φαγητά, κρέατα, λουκάνικα, κυνήγι, ψάρια, τυριά, τυρόπιτες, κρασιά, λικέρ κ.α.

Επίσης μπορούμε να ψήσουμε κρέας ή ψάρια σε φούρνο πάνω σε φύλλα μυρτιάς.

• Sambucus nigra (Σαμπούκος, κουφοξυλιά, αφροξυλιά, φροξυλιά, φροξυλάνθη) 

 Eίναι αυτοφυές σε δροσερές δασώδεις τοποθεσίες, σε όχθες χειμάρων και άκρες καλλιεργειών. 

Τα άνθη του έχουν έντονη και ευχάριστη μυρωδιά λόγω αιθερίων ελαίων. 

Χρησιμοποιείται περισσότερο στη ζαχαροπλαστική για να αρωματίσει κέικ, μπισκότα, χυμούς φρούτων, γαλατόπιτες κλπ.

Επίσης θεωρείται αρωματικό του κρασιού και του ξυδιού..

Τα άνθη του σαμπούκου χρησιμοποιούνται επίσης για την παρασκευή ποτών και ενός πολύ ευχάριστου και αρωματικού αναψυκτικού..

«Σώπασε συ αγάπη μου, μα ο κόσμος δεν εχάθη 

και με τα βότανα τση γης γιατρεύονται τα πάθη». 

 Κρητική μαντινάδα 

95ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών